Bir fişin üzerinde "mali değeri yoktur" yazıyorsa, o belge bir satışı vergi açısından belgelemez; yalnızca bilgi verir. Restoranlarda masaya gelen adisyon bu gruptadır: ne yenildiğini ve hesabın kaç lira olduğunu gösterir, ama ödemenin resmi belgesi değildir. Ödemeyi belgeleyen yazarkasa (ÖKC) fişi, fatura ya da e-Arşiv faturadır.
Bu yazıda "mali değeri yoktur" ifadesinin anlamını, mali fiş ile mali olmayan belge farkını, adisyon ve bilgi fişinin ne olduğunu, müşteriye hangi belgenin verilmesi gerektiğini ve restoranlarda en sık yapılan hatayı anlatıyoruz.
"Mali değeri yoktur" ne demek?
"Mali değeri yoktur" ifadesi, belgenin vergi mevzuatı açısından geçerli bir satış belgesi olmadığını bildirir. Bu tür belgeler mali hafızaya işlenmez, vergi dairesine bildirilmez ve müşteri açısından gider belgesi ya da ödeme kanıtı sayılmaz. Belgenin amacı bilgi vermektir: hesabı göstermek, siparişi iletmek, bir işlemin dökümünü sunmak.
Bunun tersi mali değeri olan belgelerdir. Bir tahsilat yapıldığında düzenlenen ve vergi kaydına dayanak olan belgeler şunlardır:
- Yazarkasa (ÖKC) fişi: perakende satışta fatura yerine geçen, mali hafızaya işlenen belge
- Fatura, e-Fatura ve e-Arşiv fatura: işletme müşterisine ya da fatura isteyen müşteriye düzenlenen belge
Kural basittir: ödeme alındıysa elinizde mali değeri olan bir belge olmalıdır. Mali olmayan belge, ödemenin yerine geçmez.
Mali fiş ile mali olmayan belge farkı
| Özellik | Mali fiş (ÖKC fişi) | Mali olmayan belge |
|---|---|---|
| Kim düzenler? | Yazarkasa (ÖKC) | Adisyon programı, yazıcı, bilgi amaçlı sistemler |
| Mali hafızaya yazılır mı? | Evet | Hayır |
| Vergi belgesi mi? | Evet, fatura yerine geçer | Hayır |
| Üzerinde ne yazar? | Cihaz bilgileri, KDV, fiş numarası | Çoğunlukla "mali değeri yoktur" notu |
| Müşteri için anlamı | Ödeme belgesi | Hesap özeti ya da bilgi |
| Örnek | Kasada kesilen yazarkasa fişi | Masaya gelen adisyon, bilgi fişi, ara hesap |
Adisyon ne demek?
Adisyon, bir masada ya da siparişte tüketilen yiyecek ve içeceklerin cinsini, miktarını ve tutarını gösteren sipariş ve hesap belgesidir. Kelime Fransızcadaki "addition" (toplama, hesap) sözcüğünden gelir ve restoran dilinde "masanın hesabı" anlamına gelir. Adisyon açılır, sipariş geldikçe kalemler eklenir, hesap istenince müşteriye sunulur ve ödeme alınınca kapatılır.
Adisyonun işi iki yönlüdür. İşletme içinde siparişlerin takibini, mutfağa iletilmesini ve hesabın doğru çıkmasını sağlar. Müşteriye ise "ne kadar ödeyeceğim" sorusunun cevabını gösterir. Adisyonun ne olduğunu ve bir adisyon programının neleri kapsadığını adisyon nedir rehberimizde ayrıca anlattık.
Masada servis yapan lokanta, kafeterya ve pastane gibi işletmelerde adisyon kullanımı ayrıca beklenir. Ama adisyonun hukuki niteliği, ödeme alındığında verilen mali belgenin yerine geçmeme noktasında sınırlıdır.
Adisyon fişi mali fiş mi?
Hayır. Adisyon fişi, yani termal yazıcıdan çıkan hesap dökümü, mali fiş değildir. Üzerinde işletme adı, masa numarası, kalemler ve toplam tutar olabilir; ama yazarkasanın mali hafızasına işlenmediği için vergi belgesi sayılmaz. Bu yüzden birçok işletme adisyon çıktısına "mali değeri yoktur" notu ekler.
Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) yeni nesil ÖKC rehberleri de bu ayrımı yapar: sipariş alma terminalleri ve restoran satış programları gibi harici sistemlerde yapılan satış ve tahsilatlar, yazarkasada mali değeri olan fişe dönüştürülmeli ve müşteriye ÖKC fişi verilmelidir. Ayrıntıları ve kanun dayanaklarını restoranda yazarkasa fişi zorunlu mu rehberimizde bulabilirsiniz.
Bilgi fişi nedir?
Bilgi fişi, bir ödeme belgesi olmayan, yalnızca bilgi vermek için düzenlenen çıktıdır. Üzerinde genellikle mali değeri olmadığına dair bir ibare bulunur. Restoran ve perakende işletmelerde karşılaşabileceğiniz örnekler:
- Hesap istendiğinde masaya getirilen ara hesap ya da adisyon çıktısı
- Siparişin mutfağa ya da bara gittiğini gösteren sipariş fişi
- Ödeme öncesi tutarı göstermek için verilen hesap özeti
- Cihazlardan alınan ara rapor ve yönetim amaçlı çıktılar
Yazarkasa cihazları da bazı işlemlerde mali değeri olmayan çıktılar üretebilir. Hangi çıktının mali, hangisinin bilgi amaçlı olduğunu cihazınızın kılavuzundan ya da yetkili servisinden öğrenin; vergi usulü açısından emin olmadığınız bir ayrıntıda mali müşavirinize danışın.
Bilgi fişi "ne zaman düzenlenir" sorusunun genel cevabı şudur: ödeme alınmadan önce hesabı göstermek, siparişi iletmek ya da bir işlemi özetlemek gerektiğinde. Ödeme alındığı anda ise mali değeri olan belge devreye girmelidir.
Müşteriye hangi belge verilmeli?
Müşteriye verilecek belge, satışın türüne ve müşterinin talebine göre değişir. Genel çerçeve şöyledir:
- Perakende satış, fatura istenmiyorsa: Yazarkasa (ÖKC) fişi. Fatura vermek zorunda olunmayan satışlarda fiş, belgelendirme aracıdır.
- Müşteri fatura istiyorsa ya da alıcı bir işletmeyse: Fatura. İşletmenizin mükellefiyet durumuna göre e-Fatura ya da e-Arşiv fatura düzenlenir.
- Adisyon: Hesabı göstermek için kullanılır; ödeme belgesi olarak verilmez.
Fiş vermenin müşterinin talebine bağlı olmadığını da unutmayın: yükümlülük satışı yapan işletmeye aittir. Hangi durumda hangi belgenin gerektiği, fatura sınırı ve cezalar her yıl değişebilen konulardır; güncel hükümler için GİB duyurularına bakın ve mali müşavirinize danışın.
Termal yazıcıdaki adisyon ile ÖKC fişi arasındaki ilişki
Birçok restoranda iki ayrı sistem birlikte çalışır: sipariş ve hesabı yöneten adisyon yazılımı ile ödemeyi mali olarak kaydeden yazarkasa. Termal yazıcıdan çıkan adisyon, sipariş ve hesap tarafının çıktısıdır. Yazarkasa fişi ise tahsilat tarafının mali belgesidir. İkisi aynı tutarı gösterir ama aynı şey değildir.
Genu gibi bir adisyon programı mutfak fişini, bar fişini ve adisyon fişini termal yazıcıdan basar; ödeme türüne göre tahsilatı, parçalı ödemeyi ve gün sonu toplamlarını yönetim tarafında kaydeder. Bu fişler mali belge değildir. Genu bir yazarkasa yerine geçmez; tahsilatın mali belgesini ÖKC fişi ya da faturayla düzenlemek işletmenin sorumluluğundadır. Kasa tarafında neler yapıldığını görmek için kasa modülü sayfasına bakabilirsiniz.
Gün sonunda iki sistemin toplamlarını karşılaştırmak da önemlidir; bunun nasıl yapılacağını Z raporu ile gün sonu raporu farkı yazımızda adım adım anlattık.
Restoranlarda sık yapılan hata: adisyonu fiş yerine vermek
En yaygın hata, hesabı ödeyen müşteriye adisyonu "fiş" diye vermek ve yazarkasa fişini hiç kesmemek ya da kesip müşteriye vermemektir. Bu durum hem işletmeyi mevzuat açısından riske sokar hem de müşteriyi belgesiz bırakır. Sık görülen diğer hatalar:
- Adisyon tutarı ile yazarkasadan kesilen fiş tutarının farklı olması
- Kart ödemesinde yalnızca banka POS slipini vermek; slip kart işleminin belgesidir, satışın vergisel belgesi değildir
- Müşteri istemedi diye fişi hiç düzenlememek
- Fatura isteyen müşteriye adisyon ya da fiş vermek
- Gün sonunda adisyon toplamı ile Z raporu toplamını hiç karşılaştırmamak
Çözüm basit bir akıştır: adisyon hesabı göstersin, ödeme alınınca yazarkasa fişi (ya da fatura) kesilsin, müşteriye bu belge verilsin. Adisyonu ek bilgi olarak masada bırakabilirsiniz.
Bir masanın hesabı baştan sona nasıl ilerler?
Akışı tek bir masa üzerinden düşünmek farkı netleştirir:
- Misafirler oturur, garson adisyonu açar ve siparişleri ekler. Mutfak ve bar fişleri çıkar; bunlar iç iletişim belgesidir ve mali değeri yoktur.
- Misafir hesabı ister. Garson ya da kasiyer adisyon çıktısını masaya getirir. Bu, hesabın dökümüdür; mali değeri yoktur.
- Misafir ödemeyi yapar: nakit, kart ya da bölüşerek. Tahsilat kasada alınır.
- Tahsilat tutarı için yazarkasadan fiş kesilir (ya da müşteri isterse fatura düzenlenir) ve müşteriye verilir. Mali belge bu adımda oluşur.
- Gün sonunda adisyon kayıtlarının toplamı ile yazarkasanın gün sonu toplamı karşılaştırılır.
Görüldüğü gibi adisyon akışın başında ve ortasında, mali belge ise sonunda yer alır. Birini diğerinin yerine koymak, akışın en önemli halkasını atlamak demektir.
Mali olmayan belgelerde dikkat edilecek noktalar
- Açık ibare: Müşterinin belgeyi ödeme kanıtı sanmaması için adisyon ve hesap çıktılarında mali olmadığını belirten bir not bulunması faydalıdır.
- Tutar tutarlılığı: Adisyondaki tutar ile yazarkasa fişindeki tutar aynı olmalıdır; fark çıkıyorsa nedeni açıklanabilir olmalıdır (ikram, indirim, iptal gibi).
- Saklama: Mali olmayan belgeler vergi belgesi olmasa da işletme içi denetim için düzenli saklanabilir. Hangi belgenin ne kadar süreyle saklanacağını mali müşavirinize sorun.
- Personel eğitimi: Kasiyer ve garsonların adisyon ile fiş arasındaki farkı bilmesi, müşteriye yanlış belge verilmesini önler.
Kısa kontrol listesi
- Adisyonunuzda mali olmadığını belirten bir ibare var mı?
- Her tahsilatta yazarkasa fişi ya da fatura düzenleniyor mu?
- Müşteri fişi talep etmese de fiş düzenleniyor ve uzatılıyor mu?
- Kartlı ödemede POS slipine ek olarak mali belge veriliyor mu?
- Gün sonunda adisyon toplamı ile yazarkasa toplamı karşılaştırılıyor mu?
Sık sorulan sorular
Mali değeri yoktur ne demek?
Belgenin vergi açısından geçerli bir satış belgesi olmadığını, yalnızca bilgi amaçlı düzenlendiğini gösterir. Mali hafızaya işlenmez ve ödeme belgesi sayılmaz.
Mali olmayan fiş ne demek?
Yazarkasanın mali hafızasına kaydedilmeyen, vergi belgesi niteliği taşımayan fiştir. Adisyon, ara hesap ve bilgi fişi bu gruptadır.
Adisyon fişi mali fiş mi?
Hayır. Adisyon, sipariş ve hesap belgesidir. Tahsilatın mali belgesi yazarkasa fişi ya da faturadır.
Bilgi fişi nedir?
Ödeme belgesi olmayan, yalnızca bilgi vermek için düzenlenen çıktıdır. Genellikle mali değeri olmadığına dair bir ibare taşır.
Adisyon ne demek?
Masada ya da siparişte tüketilen ürünlerin cinsini, miktarını ve tutarını gösteren sipariş ve hesap belgesidir. Kelime Fransızca "addition" sözcüğünden gelir.
Müşteriye adisyonu vermek yeterli mi?
Hayır. Ödeme alındığında yazarkasa fişi ya da fatura düzenlenmeli ve müşteriye verilmelidir. Detaylı durumlar için mali müşavirinize danışın.