Restoranda ve Kafede Yazarkasa Fişi Zorunlu mu? Adisyon ile Mali Fiş Farkı ve Cezalar

Evet, kural olarak. 3100 sayılı Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun'un 1. maddesine göre, satışı yapılan malları aynen veya işlendikten sonra satanlar dışındaki kimselere mal satan ya da aynı kimselere hizmet veren birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ödeme kaydedici cihaz kullanmak zorundadır. Yiyecek ve içecek satan restoran, kafe, pastane ve benzeri işletmeler bu tanıma girer. GİB'in yeni nesil ÖKC rehberi de restoran ve lokantaların perakende satış yapan işletmeler olarak bu zorunluluk kapsamında olduğunu belirtir.

Kanuna göre ÖKC ile verilen satış fişleri, fatura vermek zorunda olunmayan satışlarda belgelendirme aracıdır ve fatura yerine geçer. Yani müşteri fatura istemedikçe masadaki perakende satışın belgesi yazarkasa fişidir.

Zorunluluğun dışında kalanlar da vardır: kazancı basit usulde tespit edilenler, serbest meslek erbapları ve Bakanlıkça mecburiyet dışı bırakılanlar gibi. Hangi grupta olduğunuzu mali müşavirinize teyit ettirmek en doğrusudur.

Adisyon, hizmetin ve emtianın cins ve miktarını göstermek için düzenlenen belgedir. Masada servis yapan lokanta, kafeterya, pastane gibi işletmeler için adisyon kullanımı ayrıca zorunludur. Adisyon, ödeme alındığında verilen mali belgenin yerine geçmez; ödeme tahsil edildiğinde ÖKC'den mali değeri olan bir fiş (ya da fatura) düzenlenmelidir.

• •Adisyon: sipariş ve hesap belgesi. İşletmenin içindeki akışı yürütür ve müşteriye hesabı gösterir.
• •Yazarkasa (ÖKC) fişi: tahsilatın mali belgesi. Cihazın mali hafızasına işlenir, GİB'e iletilir ve fatura yerine geçer.
• •Fatura (e-Fatura, e-Arşiv): müşteri bir işletme ise ya da fatura talep ederse düzenlenen belge.

GİB'in yeni nesil ÖKC sıkça sorulan sorular dokümanı bu ayrımı açıkça yapar: sipariş alma terminalleri ve restoran satış programları gibi harici sistemlerde yapılan her satış ve tahsilat işlemi, yazarkasada mali değeri olan fişe dönüştürülmeli ve müşteriye ÖKC fişi verilmelidir. Bu zorunluluğa uymayanlara VUK mükerrer 355. maddedeki özel usulsüzlük cezası uygulanır.

Perakende satış fişi ve ÖKC ile verilen fişin düzenlenmemesi, kullanılmaması ya da gerçeğe aykırı düzenlenmesi VUK madde 353'ün 2. bendindeki özel usulsüzlük kapsamındadır. Ceza her belge için ayrı ayrı kesilir; bir takvim yılı içinde ilk tespitte ve sonraki tespitlerde farklı tutarlar uygulanır, tekrar eden tespitlerde ceza artar ve belge türü başına yıllık bir üst sınır vardır. Kanun metni, belgenin düzenlenmediğinin muhataplarca beş iş günü içinde idareye bildirilmesi hâlinde cezanın artırımlı uygulanmasını da öngörür.

Fatura düzenlenmesi gereken durumlarda faturanın verilmemesi ise madde 353'ün 1. bendine girer; bu bentte ceza belgeye yazılması gereken tutarın yüzde 10'u esasına göre belirlenir ve bir alt sınır ile yıllık üst sınır içerir.

Güncel ceza tutarları her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı (GİB) tebliğiyle ilan edilir. 1 Ocak 2026 tarihli tutarlar için VUK Genel Tebliği (Sıra No: 588) ve GİB'in vergi cezaları rehberine bakabilirsiniz.

VUK madde 233'e göre makineli kasa kullanılıp müşteriye fiş verilmemesi hâlinde perakende satış fişi düzenlenip müşteriye verilmesi zorunludur. Kanunda, fişin müşterinin istemesine bağlı olduğuna dair bir hüküm yoktur. Yükümlülük satışı yapan işletmeye aittir, bu yüzden müşterinin 'fiş istemiyorum' demesi işletmeyi fiş düzenleme sorumluluğundan kurtarmaz.

Madde 353'ün 3. bendi (7524 sayılı Kanunla, 28 Temmuz 2024'te eklendi) alıcı tarafını da kapsar: ticari faaliyeti olmayan kişilerin fatura, perakende satış fişi veya ÖKC fişi almadığı tespit edilirse her belge için özel usulsüzlük cezası kesilir ve bir takvim yılı için üst sınır bulunur. Kişi, belgenin düzenlenmesi gereken tarihi izleyen beş iş günü içinde durumu idareye bildirirse kendisine ceza kesilmez.

Pratikte en güvenli yaklaşım, her tahsilatta fişi düzenlemek ve müşteriye uzatmaktır. Müşteri almak istemese bile satış ÖKC'den kaydedilmiş olur.

Hayır. Banka POS cihazından çıkan slip, kart işleminin belgesidir; satışın vergisel belgesi değildir. GİB'in sıkça sorulan sorular dokümanına göre masaya giderek tahsilat yapan restoran ve lokantalar seyyar banka POS'u yerine EFT-POS özellikli yeni nesil ÖKC kullanmalı, slip ve fiş belgesi bütünleşik düzenlenerek müşteriye verilmelidir. Harici bir banka POS'u kullanılsa bile o cihazdan yapılan her tahsilat ÖKC'de fişe dönüştürülmelidir.

Kart ödemesi kabul etmek de zorunluluğun parçasıdır. VUK Genel Tebliği (Sıra No: 557), yeni nesil ÖKC kullanma mecburiyeti kapsamındaki mükelleflerin en az bir banka ya da ödeme hizmeti sağlayıcısıyla üye iş yeri anlaşması yaparak banka kartlarıyla ödemeyi kabul etmesini düzenler. Bu yükümlülük yerine getirilmezse ilgili ÖKC'ler kullanıma kapatılarak pasif duruma alınır.

ÖKC fişi, fatura düzenleme zorunluluğu bulunmayan satışlarda belge görevi görür. Fatura gerektiren durumlarda ise (alıcı bir işletmeyse, VUK madde 232'de belirlenen sınırın üzerinde bir tüketici satışı varsa ya da tüketici talep ederse) fatura düzenlenir. Madde 232'ye göre fatura isteyen müşteriye, tutar sınırın altında olsa bile fatura vermek zorunludur. Sınır tutarı her yıl yeniden belirlenir.

Faturayı e-Fatura mı yoksa e-Arşiv olarak mı keseceğiniz, işletmenizin GİB'e göre mükellefiyetine bağlıdır. Kâğıt fatura yerine e-Arşiv fatura düzenlemek zorunlu olan ya da gönüllü olarak bu sisteme geçmiş işletmeler, müşterilerine faturayı e-Arşiv olarak keser. İşletmenizin hangi grupta olduğunu mali müşavirinizden öğrenin.